เกมกระดานญี่ปุ่น มีอะไรบ้าง? สรุปเกมบอร์ดพื้นบ้านถึงยุคใหม่

เกมกระดานญี่ปุ่นมีความหลากหลายมากกว่าที่หลายคนคิด ตั้งแต่หมากเชิงกลยุทธ์อายุพันปีอย่างโกะและโชงิ ไปจนถึงไพ่พื้นบ้านและเกมลูกเต๋าที่เล่นกันมาทุกยุคทุกสมัย

บทความนี้สรุปประเภท ที่มา และจุดเด่นของแต่ละเกมแบบเข้าใจง่าย เพื่อให้ผู้ที่สนใจเลือกเกมที่ถูกใจได้ถูกต้องตั้งแต่ครั้งแรก

ทำความรู้จักเกมกระดานญี่ปุ่น

เกมกระดานญี่ปุ่นแบ่งเป็น 3 กลุ่มใหญ่ตามรูปแบบอุปกรณ์ ได้แก่

• หมากวางบนกระดาน (โกะ โชงิ โกะโมะคุ)
• ไพ่พื้นบ้าน (ฮานาฟูดะและคารูตะ)
• เกมเดินตามช่องด้วยลูกเต๋า (ซูโกโรคุ)

สิ่งที่ทำให้เกมเหล่านี้ยังมีชีวิตมาจนถึงวันนี้ คือกติกาที่ท้าทายสมองและมีชั้นเชิงลึกพอให้ฝึกฝนได้ไม่รู้จบ ผู้เล่นจึงได้ทั้งความสนุกและการพัฒนาทักษะการวางแผนไปพร้อมกัน

เกมกระดานญี่ปุ่นพื้นบ้านยุคคลาสสิก

เกมคลาสสิกของญี่ปุ่นแต่ละชนิดมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวชัดเจน ทั้งในด้านประวัติศาสตร์ อุปกรณ์ และวิธีชนะ ต่อไปนี้คือรายละเอียดของแต่ละเกม

หมากล้อมหรือโกะ (Go / Igo)

โกะมีต้นกำเนิดในจีนเมื่อกว่า 3,000 ปีที่แล้ว ก่อนเผยแพร่เข้าสู่ญี่ปุ่นและเติบโตจนกลายเป็นกีฬาประจำชาติอย่างหนึ่ง ในสมัยโชกุนโทะกุงะวะได้ตั้งสำนักโกะ 4 สำนัก คือ ฮงอินโบ, อิโนะอูเอะ, ยาสุอิ และฮายาชิ ให้ส่งตัวแทนประลองฝีมือชิงตำแหน่ง "เมย์จิน" ซึ่งทำให้ฝีมือนักเล่นโกะของญี่ปุ่นพัฒนาก้าวหน้าอย่างมาก ตามที่บันทึกไว้ในประวัติและกติกาเบื้องต้นของโกะ

กระดานโกะมาตรฐานมีขนาด 19×19 เส้น เกิดเป็นจุดตัดรวม 361 จุด ผู้เล่นสองฝ่ายใช้หมากดำกับหมากขาววางบนจุดตัดสลับกัน เพื่อล้อมพื้นที่ว่างให้ได้มากกว่าคู่ต่อสู้ ผู้เล่นมือใหม่มักเริ่มฝึกบนกระดาน 9×9 หรือ 13×13 ที่เล็กกว่าก่อน เพราะเกมจบไวและเห็นภาพรวมกลยุทธ์ได้ง่าย

หมากรุกญี่ปุ่นหรือโชงิ (Shogi)

โชงิเป็นเกมกระดานญี่ปุ่นที่มีทฤษฎีว่าพัฒนามาจากหมากรุกอินเดียโบราณ "จตุรงค์" เดินทางผ่านจีนและเกาหลีเข้าสู่ญี่ปุ่น หลักฐานเก่าแก่สุดปรากฏในยุคเฮอันในชื่อ "เฮอันโชงิ" และเมื่อเข้าสู่ยุคเอโดะ โชกุนได้จัดตั้งสถานที่สำหรับเล่นโชงิอย่างเป็นทางการ ตามบันทึกในประวัติความเป็นมาของโชงิ

กระดานโชงิเป็นแบบ 9×9 ช่อง ประกอบด้วยหมาก 8 ชนิด ได้แก่ ขุน ทอง เงิน ม้า หอก บิชอป เรือ และเบี้ย จุดที่ทำให้โชงิแตกต่างจากหมากรุกทั่วไปคือ หมากส่วนใหญ่สามารถ "เลื่อนยศ" เมื่อเดินเข้าสู่ 3 แถวแรกของฝ่ายตรงข้าม และสามารถนำหมากที่กินคู่ต่อสู้ได้มาเติมลงกระดานเป็นหมากของตนเอง ทำให้เกมดำเนินไปสู่การรุกที่ดุเดือดและพลิกผันได้ตลอด

โกะโมะคุ (Gomoku / หมากเรียงห้า)

โกะโมะคุเป็นเกมกระดานที่มีต้นกำเนิดในญี่ปุ่น เล่นบนกระดานหมากล้อมโดยใช้หมากดำและขาวสลับกันวาง ผู้เล่นเดินครั้งละ 1 เม็ดและฝ่ายใดเรียงหมากของตัวเองได้ครบ 5 ตัวก่อนในแนวตั้ง แนวนอน หรือแนวเฉียง ก็เป็นฝ่ายชนะ กติกาง่ายมากจนหลายคนเปรียบว่าเป็นเกม OX บนกระดานขนาดใหญ่

การเล่นทั่วไปมักใช้กระดาน 19×19 แบบโกะ แต่ในการแข่งขันมาตรฐานจะใช้กระดาน 15×15 และมีกฎชดเชย เช่น Swap2 ที่ให้ผู้เล่นคนแรกวางหมาก 3 เม็ดแรกแบบสลับสี แล้วให้อีกฝ่ายเลือกเล่นสีไหน เพราะฝ่ายดำที่เดินก่อนได้เปรียบมาก

รายละเอียดกฎทางการแข่งขันอ่านเพิ่มเติมได้จากบทความแนะนำกติกาโกะโมะคุฉบับเข้าใจง่าย

ฮานาฟูดะ (ไพ่ดอกไม้)

ฮานาฟูดะแปลตรงตัวว่า "ไพ่ดอกไม้" เป็นไพ่พื้นบ้านญี่ปุ่นที่เกิดขึ้นในยุคเอโดะ ช่วงที่การพนันถูกห้าม จึงมีการสร้างไพ่รูปแบบใหม่ขึ้นมาเรื่อย ๆ เพื่อเลี่ยงการถูกจับ

ไพ่มีขนาดเล็กและหนากว่าไพ่ตะวันตก รวมทั้งสิ้น 48 ใบ แบ่งเป็น 12 ชุดตามเดือน แต่ละเดือนมีดอกไม้ประจำฤดูกาล เช่น ซากูระของเดือนมีนาคมและใบเมเปิลของเดือนตุลาคม

วิธีเล่นฮานาฟูดะคือการเปิดไพ่จากกองและจับคู่กับไพ่บนโต๊ะเพื่อเก็บเป็นเซ็ตตามคะแนน เกมที่นิยมที่สุดคือ "โคอิโคอิ" ซึ่งผู้เล่นต้องตัดสินใจว่าจะเก็บแต้มทันทีหรือเรียกโคอิโคอิเพื่อเสี่ยงเก็บชุดเพิ่ม ภาพบนหน้าไพ่ยังถูกนำไปใช้เป็นแรงบันดาลใจในดีไซน์สินค้าและเกมยุคใหม่มากมาย

คารูตะ (ไพ่จับคู่บทกลอน)

คารูตะเป็นไพ่จับคู่ที่มีผู้อ่านบทกลอน 1 คน โดยไพ่มาตรฐานจะใช้กลอนจากชุด "โอกุระ ฮะยะกุนิง อิสชุ" ซึ่งรวมกลอนวากะจากกวีถึง 100 คน

ตัวเกมใช้ไพ่ทั้งหมด 200 ใบ แบ่งเป็นกองสำหรับผู้อ่าน 100 ใบ และกองสำหรับผู้เล่น 100 ใบ เมื่อผู้อ่านอ่านกลอนส่วนหน้า (คามิโนะคุ) ผู้เล่นต้องแย่งกันหยิบไพ่ใบที่ตรงกับวรรคตอนหลัง (ชิโมะโนะคุ) ให้เร็วที่สุด

นอกจากชุดฮะยะคุนิง อิสชุแล้ว ยังมี "อิโรฮะคารูตะ" ที่ใช้คำพังเพยญี่ปุ่นประจำตัวอักษรแทนบทกลอน เหมาะสำหรับเด็กและผู้เริ่มต้นที่ยังจำกลอนไม่ได้

ซูโกโรคุ (Sugoroku)

ซูโกโรคุเป็นเกมกระดานเดินตามช่องด้วยลูกเต๋า ที่เล่นกันแพร่หลายในหมู่เด็กและครอบครัวญี่ปุ่นมายาวนาน เกมดั้งเดิมแบ่งเป็น 2 ประเภท คือ บัน-ซูโกโรคุที่แข่งกันเดินรอบกระดานแบบเกมเดิมพัน และเอะ-ซูโกโรคุที่ใช้กระดานภาพชุดต่างๆ ตั้งแต่แผนที่ท่องเที่ยวไปจนถึงนิทานพื้นบ้าน

รูปแบบการเล่นคล้ายเกมงูบันไดตะวันตก ผู้เล่นทอยลูกเต๋าแล้วเลื่อนตัวหมากตามแต้ม ใครเดินถึงเส้นชัยก่อนเป็นผู้ชนะ ความเรียบง่ายทำให้เกมนี้เหมาะกับผู้เล่นทุกวัยและมักปรากฏในงานเทศกาลของญี่ปุ่น

สรุปเปรียบเทียบเกมกระดานญี่ปุ่นแบบดั้งเดิม

เพื่อให้เห็นภาพรวมได้ง่ายขึ้น ตารางต่อไปนี้สรุปประเภท จำนวนผู้เล่น และจุดเด่นของเกมพื้นบ้านแต่ละชนิด

เกมกระดานญี่ปุ่นยุคใหม่

ในยุคดิจิทัล เกมกระดานญี่ปุ่นได้ขยายตัวสู่แพลตฟอร์มออนไลน์ ผู้เล่นสามารถเล่นโกะโมะคุกับผู้เล่นทั่วโลกผ่านเว็บอย่าง Board Game Arena ที่มีโกะโมะคุให้เล่นออนไลน์ ซึ่งแต่ละเกมใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที หรือจะดาวน์โหลดแอปพลิเคชันบนสมาร์ทโฟนเพื่อฝึกเล่นกับคอมพิวเตอร์ก็ได้ตามสะดวก

การเผยแพร่สู่โลกออนไลน์ช่วยให้ผู้เริ่มต้นหาคู่เล่นได้ง่ายขึ้นและเรียนรู้กลยุทธ์จากเกมของผู้เชี่ยวชาญได้ทันที ขณะเดียวกันเกมพื้นบ้านอย่างคารูตะและฮานาฟูดะก็ยังมีการแข่งขันจริงจังอย่างต่อเนื่องในญี่ปุ่น

วิธีเลือกเกมกระดานญี่ปุ่นสำหรับผู้เริ่มต้น

การเลือกเกมครั้งแรกควรเริ่มจากความชอบและจำนวนผู้เล่นมากกว่าความยากของกติกา ลองใช้เกณฑ์เหล่านี้เป็นตัวตัดสินใจ

• อยากฝึกวางแผนเชิงลึกแบบจริงจัง เริ่มจากโกะหรือโชงิ
• อยากได้เกมจบไว ใช้เวลาสั้น ลองโกะโมะคุ
• เล่นกับเด็กหรือผู้สูงอายุ คารูตะและซูโกโรคุคือทางเลือกที่ดี
• ชื่นชอบงานศิลปะบนหน้าไพ่ ฮานาฟูดะจะไม่ทำให้ผิดหวัง

หากเล่นเกมแบบญี่ปุ่นจนติดใจและอยากต่อยอดไปยังบอร์ดเกมร่วมสมัย สามารถอ่านเพิ่มเติมได้จากบทความในเว็บนี้ ไม่ว่าจะเป็นวิธีเล่นบอร์ดเกม Muffin Time พร้อมกติกาและเทคนิค, รู้จัก Camel Up Board Game วิธีเล่นและการ์ดแต่ละใบ หรือเทคนิคเล่นบอร์ดเกมเศรษฐี Monopoly ให้ชนะ

บทสรุป

เกมกระดานญี่ปุ่นคือมรดกทางวัฒนธรรมที่หลากหลายและมีมิติ ตั้งแต่โกะและโชงิที่เป็นกีฬาอาชีพระดับชาติ ไพ่พื้นบ้านอย่างฮานาฟูดะและคารูตะที่ผสานศิลปะกับกลอนโบราณ ไปจนถึงซูโกโรคุที่มอบความสนุกให้ทุกวัย

การเล่นเกมเหล่านี้ไม่เพียงให้ความบันเทิง แต่ยังฝึกสมอง การวางแผน และความอดทนไปในตัว ไม่ว่าจะเริ่มจากเกมง่าย ๆ อย่างโกะโมะคุหรือท้าทายตัวเองด้วยโชงิ ทุกเกมล้วนเป็นเส้นทางสู่ความเพลิดเพลินที่ยั่งยืน